HNO3 Yanıcı mı, Yakıcı mı? Bir Kimya Dersi ve Bir Hatıra
Kimya, aslında bir insanın en beklenmedik anlarında bile hayatına dokunan bir bilim. Bunu, yıllar önce Kayseri’deki lisedeki ilk kimya dersimde çok iyi öğrenmiştim. Öğretmenimizin, “HNO3 (nitrik asit) yanıcı mı, yakıcı mı?” sorusunu sormasıyla, o derste yaşadığım şaşkınlık ve korku hala aklımda.
Kimya Dersi ve İlk Korku
Sınıfta her şey sessizdi. Havanın içinde tuhaf bir gerilim vardı. Öğretmen, tahtaya yazdığı kimyasal formülleri gözden geçirirken, birden “HNO3” dedi ve bakışlarını sınıfın geri kalanına çevirdi. Sorusu basitti, ama cevabı o kadar karmaşıktı ki… HNO3, yanıcı mı yoksa yakıcı mı? Bu basit soru, birden bana hem korkutucu hem de ilginç bir şekilde derinlemesine düşünmemi sağladı.
O an, bir anda sinirlerim bozuldu. Hatta biraz panikledim. HNO3, laboratuvarın masasına dökülen bir damla bile olsa, işler hızla çığırından çıkabilirdi. Ama nedense sormadım. Sadece öğretmenin gözlerine bakarak, belki de bu sorunun cevabının aslında hayatta karşılaştığımız pek çok durumu simgelediğini düşündüm.
HNO3, aslında yanıcı değil ama yakıcı bir bileşendi. Yanıcı bir madde ateşle temas ettiğinde kendini belli ederdi. Oysa HNO3, ateşle değil, temasıyla kendini gösteren bir yakıcıydı. Bunu, biraz da hayata benzetiyordum. İnsanlar, görünürde ateş gibi parlak ve çekici olmayabilir ama onlarla yakın temas kurduğunda, fark etmeden acı verebilirler. İşte kimyanın gizemi burada, temas ettiğinizde bir şeyler değişir. Ve o değişim, ne yazık ki çoğu zaman geçerli cevabı vermez. Bazen ne kadar dikkatli olursanız olun, yine de zarar görebilirsiniz.
Bir Hatıra, Bir Temas ve Beni Saran Hıçkırıklar
Laboratuvarın köşesine dökülen kimyasalı görürken içimde bir şeyler kıpırdamaya başladı. Kimya dersinin bitimine doğru, öğretmenimiz bizi güvenli bir şekilde laboratuvara yönlendirdi ve her birimiz deneyi yapmamız için masaların başına geçtik. Ama ben, bir adım geride durup durumu izlemekle yetindim. O an içimde kaybolan bir şey vardı. Gözlerim, ellerimdeki beyaz eldivenlerin bu kimyasala ne kadar uzak olduğunu düşünüyordu. Fakat içimdeki derin kaygı ve belirsizlik, bir başka duyguyla birleşti: bir keşfe olan ihtiyacım.
Her şey bir anda oldu. Kimyasalın bana olan etkisini çok yakından hissettim. O sıcağın, o yoğun kokunun içimi sarması, sanki bir hatıra gibiydi. HNO3’ün bende oluşturduğu his, sadece bir kimyasal maddeye karşı duyduğum hayal kırıklığı değil, aynı zamanda hayatın bana sunduğu karmaşık sorulara karşı duyduğum belirsizlikti. Yani, bazen bir şeyin yanıcı mı yoksa yakıcı mı olduğunu bilmek, hayatta tüm soruların cevabını bulmak gibiydi.
İçimden bir şeyler kırıldı. Biraz korku, biraz öfke, ama en çok da bir şeylere karşı duyduğum hayal kırıklığı. Yanıcı mı, yakıcı mı sorusu belki basitti ama cevabı çok daha karmaşıktı. Kimya, sadece atomlar arasında hareket eden bir güçten ibaret değildi. İnsan ilişkilerinde, içinde bulunduğumuz durumlardaki seçimlerimizde de kimya vardı. Her şey, insanın temasa nasıl yaklaştığına bağlıydı. HNO3’ü ne kadar yakından tanıyorsanız, onun gücüyle o kadar temasta olursunuz. Her şey birbirine bağlanıyordu.
Yanıcı mı, Yakıcı mı? Sonuçta Bir Hüzün, Bir Umut
Kimya dersinden yıllar sonra, HNO3’ün sadece bir madde olmadığını fark ettim. O gün bana öğretmenimin sorduğu sorunun cevabı, aslında hayatın bana sorduğu bir soruydu: “Gerçekten neye dokunmak istiyorum?” Bazen işler karmaşık olabilir. Bir madde, ilk bakışta bana zararsız ya da belki de tehlikeli görünmeyebilir. Ama yakından baktığınızda, her şey bir başka açıdan görülür.
Bu yazıyı yazarken, HNO3’ün yanıcı olmadığını ama yakıcı olduğunu tekrar düşündüm. Beni yaktı mı? Belki evet, ama her yanışın içinde bir öğreniş vardır. O gün laboratuvarda öğrendiğim şey, her kimyasalın – ve her insanın – bir etkisi olduğuydu. Dışarıdan bakınca belki bir şeyin tehlikesini anlamak zor olabilir, ama içsel olarak, yakıcı olan şeyin acı vermekten çok daha fazlası olduğunu hissedebilirsiniz.
Sonuçta, kimyanın sadece bir formülden ibaret olmadığını, hayatın da tıpkı bir deney gibi olduğunu öğrendim. Kimyasal maddelerle temas etmek kadar, insanlarla temas etmek de bazen yakıcı olabilir, ama doğru şekilde yaklaşmak, en sonunda sizi bir adım daha ileri götürür.
Bunu yazarken bir kez daha fark ettim: HNO3, yanıcı değil ama yakıcıdır. Ama belki de bu, hayatta bir şeyleri anlamanın, keşfetmenin ve büyümenin de bir yoludur.